ลูกหลานหรือคนดูแลหลายคน เคยเจอสถานการณ์นี้ พอเข้าไปช่วยผู้สูงวัยยกของ หรือลุกจากเก้าอี้ ท่านมักพูดทันทีว่า ไม่ต้องช่วยหรอก ทำเองได้ น้ำเสียงบางครั้งก็ฟังดูหงุดหงิดเล็กน้อย ทำให้คนดูแลรู้สึกอึดอัด ไม่รู้ว่าควรถอยออกมา หรือควรช่วยต่อไปดี คำตอบไม่ได้อยู่ที่ต้องเลือกทางใดทางหนึ่งเสมอ แต่อยู่ที่เข้าใจความหมายที่ซ่อนอยู่หลังคำพูดนั้นก่อน แล้วค่อยตอบสนองให้เหมาะกับสถานการณ์
ทำไมผู้สูงวัยถึงมักพูดแบบนี้
คำว่าไม่ต้องช่วย มักไม่ได้แปลว่าไม่ต้องการความช่วยเหลือจริงๆ แต่สื่อถึงความรู้สึกอื่นที่ลึกกว่านั้น
- อยากรักษาความเป็นตัวของตัวเอง ไม่อยากรู้สึกว่าต้องพึ่งพาคนอื่นทุกเรื่อง
- กลัวว่าจะกลายเป็นภาระของลูกหลาน ทั้งที่ไม่มีใครมองแบบนั้นเลย
- ยังจำภาพตัวเองตอนแข็งแรง ทำทุกอย่างเองได้ ไม่อยากยอมรับว่าเปลี่ยนไป
- บางครั้งแค่ต้องการเวลาลองทำเอง ก่อนขอความช่วยเหลือ ไม่ใช่ปฏิเสธตลอดไป
- กังวลว่าคนช่วยจะทำแทนทั้งหมด จนตัวเองไม่ได้ขยับตัวเลย
ฟังให้ออก ก่อนตอบกลับ
การฟังน้ำเสียงและสถานการณ์ประกอบ ช่วยให้ตอบสนองได้ตรงจุดกว่าการรีบถอยหรือรีบช่วย
| สถานการณ์ | ระดับความเสี่ยง | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|---|
| ลุกจากเก้าอี้ เดินพื้นเรียบที่คุ้นเคย | เสี่ยงต่ำ | ถอยออกมา ยืนใกล้ๆ |
| งานที่เคยทำได้ แต่วันนี้ดูลำบากกว่าเดิม | เสี่ยงกลาง | ถามก่อนว่าอยากลองเองไหม |
| ยกของหนักหรือของร้อน | เสี่ยงสูง | ช่วยทันที บอกเหตุผลสั้นๆ |
| เดินขึ้นลงบันได พื้นต่างระดับ | เสี่ยงสูง | เดินประกบข้างเสมอ |
หลักที่ใช้ได้เกือบทุกสถานการณ์ คือประเมินความเสี่ยงก่อน ถ้าเสี่ยงต่ำ ให้พื้นที่ท่านได้ลองทำเอง โดยถอยมายืนใกล้ๆ พร้อมช่วยถ้าจำเป็น ถ้าเป็นงานที่เคยทำได้ปกติแต่วันนี้ดูลำบากกว่าเดิม ให้ถามก่อนว่าอยากลองเองไหม แล้วรอดูอยู่ใกล้ เคารพการตัดสินใจของท่าน แต่ถ้าเสี่ยงสูงอย่างยกของหนักของร้อน หรือเดินบันไดและพื้นต่างระดับที่เคยลื่นมาก่อน ควรช่วยโดยไม่ต้องรอให้ขอ เพราะความปลอดภัยมาก่อนความรู้สึกอึดอัดชั่วคราว เพียงแต่ช่วยด้วยน้ำเสียงที่ไม่ทำให้รู้สึกด้อยค่า
บทบาทของแม่บ้านหรือผู้ดูแล เมื่อเจอสถานการณ์นี้
สำหรับแม่บ้านหรือผู้ดูแลที่ไม่ใช่ลูกหลานโดยตรง สถานการณ์นี้ละเอียดอ่อนกว่าเดิมเล็กน้อย เพราะยังไม่ได้มีความสนิทสนมลึกซึ้งเท่าคนในครอบครัว วิธีที่ปลอดภัยคือ สังเกตและปรึกษาลูกหลานหรือผู้ดูแลหลักก่อน ว่าท่านมีนิสัยแบบไหน เคยตอบสนองต่อการช่วยเหลือยังไง แล้วค่อยปรับวิธีพูดและช่วยเหลือให้ตรงกับสิ่งที่ครอบครัวรู้จักท่านดีอยู่แล้ว ไม่ใช่ใช้วิธีเดียวกับทุกบ้านที่เคยทำงานมา
วิธีเสนอความช่วยเหลือ โดยไม่ทำให้รู้สึกอึดอัด
คำพูดและจังหวะที่ใช้ สำคัญพอๆ กับการกระทำ
- ถามแทนการบอก เช่น อยากให้ช่วยไหม แทนที่จะพูดว่า เดี๋ยวทำให้เอง
- เสนอเป็นตัวเลือก เช่น จะลองเองหรือให้ช่วยถือครึ่งหนึ่งดี
- ให้เหตุผลสั้นๆ เมื่อจำเป็นต้องช่วยจริงๆ เช่น ของนี้ร้อนมาก ขอช่วยยกให้นะ
- ชมเมื่อท่านทำสำเร็จด้วยตัวเอง แสดงว่าเห็นความสามารถของท่านจริง
- ไม่พูดต่อหน้าคนอื่น ว่าท่านทำอะไรไม่ได้แล้ว รักษาความรู้สึกในทุกสถานการณ์
ถ้าปฏิเสธซ้ำๆ จนกลายเป็นความเครียดของทั้งบ้าน
บางครั้งผู้สูงวัยปฏิเสธความช่วยเหลือ เกิดขึ้นซ้ำจนคนดูแลรู้สึกท้อ หรือกังวลมากขึ้นเรื่อยๆ ในจุดนี้ ควรคุยแบบเปิดใจ มากกว่าปล่อยผ่านหรือฝืนช่วยทุกครั้ง ลองเลือกช่วงเวลาที่ท่านอารมณ์ดี แล้วถามตรงๆ ว่ากังวลอะไรเกี่ยวกับการรับความช่วยเหลือ บางครั้งคำตอบอาจไม่ใช่เรื่องความสามารถ แต่เป็นเรื่องความรู้สึกที่อยากพูดออกมา ให้ใครสักคนรับฟัง
สร้างโอกาสให้ท่านได้ทำเอง อย่างปลอดภัย
การเคารพความเป็นตัวของตัวเองของผู้สูงวัย ไม่ได้แปลว่าปล่อยเสี่ยง แต่คือการจัดสภาพแวดล้อมให้ทำเองได้อย่างปลอดภัยมากขึ้น
- จัดของใช้ประจำวันไว้ในระดับที่เอื้อมถึงง่าย ไม่ต้องปีนหรือก้มมาก
- เลือกเก้าอี้ หรือเตียงที่มีความสูงพอดี ลุกนั่งเองได้สะดวก
- ติดราวจับ บริเวณที่ท่านใช้บ่อย เช่น ห้องน้ำ หรือทางเดิน
- แบ่งงานเป็นขั้นเล็กๆ ให้ท่านลองทำทีละส่วน แทนงานใหญ่ทั้งหมดในครั้งเดียว
เมื่อผู้สูงวัยพูดว่า ไม่ต้องช่วย มักไม่ได้ปฏิเสธความช่วยเหลือจริงๆ แต่กำลังรักษาความเป็นตัวของตัวเองไว้ — ฟังให้ออกก่อนตอบ ประเมินความเสี่ยงของสถานการณ์ ถ้าเสี่ยงต่ำให้พื้นที่ท่านได้ลองเอง ถ้าเสี่ยงสูงให้ช่วยด้วยน้ำเสียงที่นุ่มนวล ความเข้าใจแบบนี้ ทำให้ท่านรู้สึกได้รับการเคารพ ไม่ใช่ถูกมองว่าทำอะไรไม่ได้
ติดต่อเรา|แม่บ้านสุขสวัสดิ์
แม่บ้านสุขสวัสดิ์ ให้บริการแม่บ้านที่เข้าใจการดูแลผู้สูงอายุ ด้วยความเคารพความรู้สึกและความเป็นตัวของตัวเอง สอบถามทีมงานได้ก่อนเริ่มจ้าง ใช้เวลาคุยประมาณ 20 ถึง 30 นาที
- โทร:02-118-3737 / 082-333-7070
- Line:@maid2015
- เว็บ:https://www.แม่บ้านสุขสวัสดิ์.com
- เฟซบุ๊ก:https://www.facebook.com/maidbangkok/
อ้างอิง
[1] WHO องค์การอนามัยโลก แนวทางส่งเสริมสุขภาพและความเป็นอิสระของผู้สูงวัย|https://www.who.int/initiatives/decade-of-healthy-ageing
