หลายคนคิดว่าโรคอัลไซเมอร์และภาวะสมองเสื่อมเป็นเรื่องที่ป้องกันไม่ได้ แต่จริงๆ แล้วมีวิธีลดความเสี่ยงสมองเสื่อมที่ผู้สูงอายุดูแลตัวเองได้จริงในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่พฤติกรรมพื้นฐาน การดูแลสุขภาพร่างกายที่เชื่อมโยงกับสมอง ไปจนถึงการกระตุ้นสมองและเข้าสังคมสม่ำเสมอ แม้ไม่มีวิธีป้องกันได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ความเสี่ยงลดลงได้จริงถ้าทำต่อเนื่อง ยิ่งเริ่มดูแลตัวเองเร็วเท่าไหร่ ยิ่งเห็นผลชัดเจนในระยะยาว ไม่ต้องรอให้อายุมากหรือมีอาการก่อนแล้วค่อยเริ่ม
พฤติกรรมประจำวันที่ช่วยลดความเสี่ยงสมองเสื่อม
พฤติกรรมพื้นฐานเหล่านี้ ทำได้เองที่บ้านโดยไม่ต้องพึ่งอุปกรณ์พิเศษ และเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุดของการลดความเสี่ยงสมองเสื่อมในระยะยาว
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ อย่างน้อยเดินเร็วหรือทำกิจกรรมที่ขยับร่างกายทุกวัน
- ไม่สูบบุหรี่ และเลี่ยงควันบุหรี่มือสองในบ้าน
- งดหรือลดการดื่มแอลกอฮอล์ที่เป็นอันตรายต่อร่างกาย
- กินอาหารให้สมดุล ครบหมู่ ไม่เน้นของทอดของหวานมากเกินไป
ดูแลสุขภาพร่างกายที่เชื่อมโยงกับสมอง
| ปัจจัยสุขภาพ | ทำไมสำคัญ | ตัวอย่างการดูแล |
|---|---|---|
| ควบคุมความดันโลหิต | ความดันสูงเพิ่มความเสี่ยงต่อหลอดเลือดสมอง | วัดความดันสม่ำเสมอ กินยาตามแพทย์สั่งไม่ขาด |
| คุมน้ำตาลและไขมันในเลือด | เบาหวานและไขมันสูงที่คุมไม่ดี เพิ่มความเสี่ยงสมองเสื่อม | ตรวจเลือดประจำปี ปรับอาหารตามคำแนะนำแพทย์ |
| รักษาน้ำหนักให้เหมาะสม | น้ำหนักเกินส่งผลต่อระบบหลอดเลือดทั่วร่างกาย | ปรับสัดส่วนอาหารและกิจกรรมให้สมดุล |
ผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวอยู่แล้ว ควรพบแพทย์ตามนัดสม่ำเสมอ เพราะการควบคุมโรคเหล่านี้ให้ดี ส่งผลโดยตรงต่อความเสี่ยงสมองเสื่อมในระยะยาว การปล่อยให้ความดันหรือน้ำตาลสูงเกินไปเป็นเวลานาน ส่งผลเสียต่อหลอดเลือดในสมองสะสมไปเรื่อยๆ แม้จะยังไม่แสดงอาการให้เห็นชัดในตอนนี้ก็ตาม
กระตุ้นสมองและเข้าสังคมสม่ำเสมอ
สมองที่ได้ใช้งานต่อเนื่อง และการเข้าสังคมสม่ำเสมอ ช่วยชะลอความเสื่อมของสมองได้ นี่คืออีกด้านของการลดความเสี่ยงสมองเสื่อมที่หลายบ้านมองข้าม เพราะไปโฟกัสแค่เรื่องร่างกายอย่างเดียว
- เล่นเกมฝึกสมอง เช่น ปริศนาอักษรไขว้ หรือเกมความจำ
- อ่านหนังสือ หรือเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ ที่ไม่เคยทำมาก่อน
- เข้าสังคม พบปะเพื่อนฝูงหรือญาติพี่น้องสม่ำเสมอ ไม่ปล่อยให้อยู่คนเดียวนานๆ
- ใช้เครื่องช่วยฟังถ้าได้ยินไม่ชัด เพราะการได้ยินที่แย่ลงก็เชื่อมโยงกับความเสี่ยงสมองเสื่อมเช่นกัน
ผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียวเป็นส่วนใหญ่ของวัน มีความเสี่ยงสมองเสื่อมสูงกว่าคนที่มีกิจกรรมทางสังคมสม่ำเสมอ ครอบครัวจึงควรช่วยหาโอกาสให้ผู้สูงอายุได้พบปะผู้คนหรือทำกิจกรรมร่วมกับผู้อื่นอย่างต่อเนื่อง ไม่ปล่อยให้อยู่บ้านคนเดียวทั้งวันโดยไม่มีปฏิสัมพันธ์กับใครเลย
ผู้สูงอายุดูแลตัวเองเพื่อลดความเสี่ยงสมองเสื่อมได้จริง ด้วยพฤติกรรมประจำวัน ออกกำลังกาย ไม่สูบบุหรี่ คุมความดันและน้ำตาลให้ดี กระตุ้นสมองด้วยการอ่านหนังสือหรือเล่นเกม และเข้าสังคมสม่ำเสมอ — ไม่มีสูตรป้องกันร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ความเสี่ยงลดลงได้จริงถ้าทำต่อเนื่องทุกวัน
เมื่อไหร่ควรปรึกษาแพทย์
บางสัญญาณ ไม่ใช่แค่ความจำเสื่อมตามวัยปกติ ควรพาไปพบแพทย์เพื่อประเมินให้ชัดเจน การแยกให้ออกระหว่างความจำเสื่อมตามวัยกับสัญญาณของภาวะสมองเสื่อมจริง ช่วยให้ได้รับการดูแลที่ถูกต้องตั้งแต่เนิ่นๆ
- ความจำเสื่อมจนกระทบชีวิตประจำวัน เช่น ลืมทำสิ่งที่เคยทำเป็นประจำ
- หลงทางในสถานที่ที่คุ้นเคยมาก่อน
- บุคลิกหรืออารมณ์เปลี่ยนไปอย่างเฉียบพลันโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
- ทำกิจวัตรง่ายๆ ที่เคยทำได้เองไม่ได้แล้ว
ถ้าครอบครัวไม่มีเวลาดูแลเรื่องเหล่านี้เอง
หลายครอบครัวเข้าใจว่าผู้สูงอายุควรลดความเสี่ยงสมองเสื่อมอย่างไร แต่ไม่มีเวลาพาไปออกกำลังกาย ทำอาหารตามหลักโภชนาการ หรือพาไปพบแพทย์ตามนัดได้ทุกครั้ง เพราะต้องทำงานประจำ
- คนดูแลผู้สูงอายุที่มีทักษะ ช่วยดูแลเรื่องเหล่านี้แทนได้อย่างสม่ำเสมอ
- ผู้ดูแลที่เข้าใจเรื่องภาวะสมองเสื่อม ช่วยสังเกตอาการผิดปกติได้เร็วกว่าที่ครอบครัวสังเกตเอง
- มีคนพาไปพบปะพูดคุย ทำกิจกรรมกระตุ้นสมองระหว่างวันได้ต่อเนื่องกว่าที่ครอบครัวจะทำได้เอง
- ช่วยดูแลเรื่องยาและนัดหมายแพทย์ให้ตรงเวลาทุกครั้ง ไม่ขาดไม่พลาด
ติดต่อเรา|แม่บ้านสุขสวัสดิ์
แม่บ้านสุขสวัสดิ์ ให้บริการจัดหาคนดูแลผู้สูงอายุที่มีทักษะดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อมโดยเฉพาะ พร้อมช่วยประเมินความต้องการของบ้านก่อนจับคู่ผู้ดูแลที่เหมาะสม สอบถามทีมงานได้ก่อนตัดสินใจ ใช้เวลาคุยประมาณ 20 ถึง 30 นาที
- โทร:02-118-3737 / 082-333-7070
- Line:@maid2015
- เว็บ:https://www.แม่บ้านสุขสวัสดิ์.com
- เฟซบุ๊ก:https://www.facebook.com/maidbangkok/
อ้างอิง
[1] WHO องค์การอนามัยโลก แนวทางลดความเสี่ยงภาวะสมองเสื่อม ครอบคลุมการออกกำลังกาย ควบคุมความดัน คอเลสเตอรอล และการเข้าสังคม|https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia
