บ้านไทยจำนวนมากไม่ได้มีสมุดส่งเวรหรือแบบฟอร์มวางอยู่ข้างตู้ยา เรามักใช้วิธีเจอหน้ากันแล้วบอกว่า “วันนี้ปกติดี” หรือส่งข้อความสั้นๆ ในกลุ่มครอบครัว วิธีนี้ไม่ผิดและไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนบ้านให้เหมือนสถานดูแล เพียงแต่คำว่าปกติดีอาจตกหล่นเรื่องที่คนถัดไปควรรู้ การบอกคนในบ้านจึงควรตอบให้ได้ว่า วันนี้มีอะไรเปลี่ยน ช่วยอะไรไปแล้ว และยังต้องตามเรื่องไหนต่อ
ไม่ต้องรายงานทั้งวัน บอกเฉพาะเรื่องที่มีผลต่อการดูแล
ก่อนเล่ายาวตั้งแต่มื้อเช้าถึงละครเย็น ลองเลือกข้อมูลที่ทำให้คนฟังตัดสินใจได้ ผู้สูงวัยวันนี้กินหรือดื่มต่างจากเดิมไหม ลุกเดินมั่นคงหรือมีอาการเซ บ่นเจ็บตรงไหน นอนมากผิดเวลา หรือมีเหตุที่ต้องเฝ้าดูต่อ หากทุกอย่างเป็นไปตามกิจวัตร บอกสั้นๆ ได้ แต่ถ้ามีความเปลี่ยนแปลงควรระบุให้เห็นภาพ
- สิ่งที่ต่างจากกิจวัตรเดิม
- อาการที่เจ้าตัวบอกด้วยคำของเขา
- เหตุเกือบล้ม หกล้ม สำลัก หรือบาดเจ็บ
- การช่วยเหลือที่ทำไปและผลหลังช่วย
- ยา มื้ออาหาร หรือนัดหมายที่ยังค้าง
- คนที่ได้รับแจ้งแล้ว
พูดสิ่งที่เห็น แทนการตัดสินเจ้าตัว
เวลาบอกคนในบ้าน คำว่า “ดื้อ” “งอแง” หรือ “อ่อนแอ” ทำให้คนฟังได้ความรู้สึก แต่ไม่ได้ข้อเท็จจริง ลองเปลี่ยนเป็น “มื้อเที่ยงกินข้าวประมาณครึ่งชาม” “บอกว่าอยากพักจึงไม่ได้ออกไปเดิน” หรือ “เดินเซหนึ่งครั้งหลังลุกจากเตียง” การบอกคนในบ้านแบบนี้ช่วยให้ตามอาการต่อได้ หากเจ้าตัวพูดว่าปวด ให้บอกตำแหน่งและช่วงเวลาที่เกิดโดยไม่เดาโรคเอง
| เหตุการณ์ | บอกแบบที่ใช้ต่อได้ | คำที่ยังไม่ชัด |
|---|---|---|
| การกิน | มื้อเที่ยงกินข้าวประมาณครึ่งชาม | วันนี้กินไม่ดี |
| การเดิน | หลังลุกจากเตียงเดินเซหนึ่งครั้ง | ดูอ่อนแรง |
| อาการ | บอกว่าปวดเข่าขวาตอนลุก | ปวดเหมือนเดิม |
| อารมณ์ | บอกว่าอยากพักและไม่ออกไปเดิน | วันนี้ดื้อ |
คำว่า “เหมือนเดิม” ก็ต้องระวัง เพราะเหมือนเดิมของคนพูดกับคนฟังอาจไม่เหมือนกัน ถ้าเรื่องนั้นมีผลต่อการดูแล ให้เติมรายละเอียดอีกนิด เช่น กินได้เท่าเดิมจากเมื่อวาน หรือยังปวดเข่าระดับที่เดินเข้าห้องน้ำได้ ข้อมูลสั้นแต่ชัดมีประโยชน์กว่าคำสรุปกว้างๆ
ก่อนแยกย้าย ตอบสามเรื่องให้ครบ
การส่งต่อข้อมูลในบ้านไม่ต้องมีพิธีการ ก่อนคนดูแลกลับหรือสมาชิกในบ้านออกไปทำงาน ลองสรุปสามเรื่อง ได้แก่ วันนี้ต่างจากปกติตรงไหน ทำอะไรไปแล้ว และคนถัดไปต้องทำอะไรต่อ ตัวอย่างเช่น “บ่ายนี้แม่กินข้าวน้อย บอกว่าแน่นท้อง ให้พักแล้ว ตอนเย็นช่วยดูว่ากินน้ำและอาการดีขึ้นไหม” ประโยคเดียวทำให้คนรับช่วงรู้ทั้งเหตุการณ์และงานที่ค้าง
- อะไรเกิดขึ้น และเกิดเมื่อใดโดยประมาณ
- เจ้าตัวบอกอะไรหรือสังเกตเห็นอะไร
- ช่วยเหลืออย่างไรไปแล้ว
- หลังช่วยอาการหรือพฤติกรรมเปลี่ยนไหม
- เรื่องใดต้องติดตาม ใครเป็นคนทำ
- เรื่องนี้บอกใครแล้ว
ถ้ามีหลายคนดูแล ควรให้คนรับข้อมูลทวนเรื่องสำคัญสั้นๆ ไม่ใช่พยักหน้าแล้วต่างคนต่างคิดว่าอีกคนจัดการ การทวนว่า “เย็นนี้ฉันจะดูเรื่องน้ำกับโทรถามคลินิก” ช่วยปิดช่องว่างได้มากกว่าประโยคว่า “เดี๋ยวดูให้”
ปากเปล่า โทร หรือแชต เลือกตามจังหวะของบ้าน
ถ้าอยู่บ้านพร้อมกัน การคุยต่อหน้ารวดเร็วที่สุด หากไม่ได้เจอกัน เรื่องสำคัญควรโทร ส่วนข้อมูลทั่วไปอาจส่งในแชตครอบครัวหรือพิมพ์โน้ตสั้นๆ ได้ การบอกคนในบ้านไม่จำเป็นต้องกลายเป็นสมุดรายงาน ใช้การจดช่วยกันลืมเฉพาะเวลา นัดหมาย ชื่อยา หรือสิ่งที่ต้องทำวันถัดไป
กลุ่มแชตที่มีข้อความหลายเรื่องอาจทำให้ข้อมูลจมหาย ควรขึ้นต้นให้ชัด เช่น “เรื่องแม่วันนี้” แล้วปิดท้ายด้วยสิ่งที่ต้องการจากคนอ่าน หากเป็นเรื่องส่วนตัว เช่น การขับถ่าย อารมณ์ หรือภาพร่างกาย ควรส่งเฉพาะผู้เกี่ยวข้องและบอกผู้สูงวัยตามความเหมาะสม การดูแลไม่ควรแลกกับการเล่าเรื่องส่วนตัวให้ทั้งวงศ์ญาติรู้
เรื่องยา บอกให้ชัดแต่ไม่เปลี่ยนแผนกันเอง
ข้อมูลยาที่ใช้ประจำควรมีรายการกลางที่เป็นปัจจุบัน ระบุชื่อยา ขนาด เวลา และวันที่ปรับตามคำสั่งรักษา เวลาบอกคนในบ้านให้เน้นเหตุที่ต่างจากแผน เช่น ยังไม่ได้รับยา เจ้าตัวปฏิเสธ อาเจียนหลังรับยา หรือพบว่ายาใกล้หมด ไม่ควรอาศัยความจำแล้วเพิ่ม ลด หรือหยุดยาเอง
- ยึดฉลากยา ใบสั่ง และคำแนะนำจากบุคลากรสุขภาพ
- บอกชื่อยาจากฉลาก ไม่เรียกตามสีหรือรูปร่างอย่างเดียว
- ระบุเวลาและเหตุที่ให้ยาไม่ได้
- เก็บรายการแพ้ยาไว้ในจุดที่ผู้ดูแลเข้าถึงได้
- เมื่อแผนเปลี่ยน ให้แจ้งทุกคนที่เกี่ยวข้อง
National Institute on Aging แนะนำให้ทำรายการรวมยาตามใบสั่ง ยาที่ซื้อเอง วิตามิน และอาหารเสริม พร้อมข้อมูลการใช้ อ่านแนวทางได้ที่ https://www.nia.nih.gov/health/medicines-and-medication-management/taking-medicines-safely-you-age แนวทาง Summary Care Record ของ NHS ก็จัดยาปัจจุบันและประวัติแพ้ยาเป็นข้อมูลสำคัญ หลักเดียวกันใช้ในบ้านได้ คือมีข้อมูลกลางที่เชื่อถือได้และไม่ส่งต่อด้วยการเดา
เรื่องเร่งด่วน โทรก่อน อย่ารอเจอกันตอนเย็น
บางเรื่องรอสรุปตอนเปลี่ยนคนดูแลได้ แต่เรื่องเร่งด่วนต้องขอความช่วยเหลือตามแผนทันที เช่น อ่อนแรงฉับพลัน พูดไม่ชัด เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หมดสติ หกล้มแล้วบาดเจ็บรุนแรง หรือมีอาการที่ครอบครัวและบุคลากรสุขภาพกำหนดไว้ อย่าพิมพ์ทิ้งในกลุ่มแล้วถือว่าทุกคนเห็น การช่วยคนมาก่อนการเขียนรายงานเสมอ
หลังสถานการณ์ปลอดภัย ค่อยบอกคนในบ้านตามลำดับสั้นๆ ว่าเกิดเมื่อไร เห็นอะไร ช่วยอย่างไร ติดต่อใคร และผลเป็นอย่างไร เช่น “ประมาณบ่ายสองลุกแล้วเสียหลัก จับพนักไว้ได้ ไม่ลงพื้น ให้นั่งพักและโทรบอกลูกสาวแล้ว” ครอบครัวจะตัดสินใจต่อได้โดยไม่ต้องไล่ถามใหม่ทีละคำ
บอกกันให้รู้เรื่อง ไม่ต้องเปลี่ยนบ้านเป็นสำนักงาน
- เลือกเฉพาะสิ่งที่เปลี่ยนหรือมีผลต่อการดูแล
- ใช้ข้อเท็จจริงแทนคำตัดสิน
- บอกสิ่งที่ช่วยแล้วและผลที่เกิดขึ้น
- ระบุว่าใครต้องทำอะไรต่อ
- โทรทันทีเมื่อเป็นเรื่องเร่งด่วน
เป้าหมายไม่ใช่ให้ทุกบ้านซื้อสมุดมาวางหนึ่งเล่ม แต่ให้คนรับช่วงไม่ต้องเดาว่าผู้สูงวัยวันนี้เป็นอย่างไร บ้านไหนถนัดคุยก็คุย บ้านไหนเวลาไม่ตรงกันก็ใช้โทรหรือข้อความช่วย ขอเพียงเรื่องสำคัญไปถึงคนที่ต้องรู้ และคนถัดไปรู้ว่าต้องทำอะไรต่อ เท่านี้การบอกกันปากเปล่าก็เป็นระบบขึ้นได้โดยยังเป็นธรรมชาติของบ้านเดิม
ติดต่อเรา|แม่บ้านสุขสวัสดิ์
แม่บ้านสุขสวัสดิ์ ให้บริการคนดูแลผู้สูงวัยที่ช่วยสังเกตกิจวัตรและความเปลี่ยนแปลง พร้อมบอกคนในบ้านตามข้อตกลง เพื่อให้การดูแลต่อเนื่องและเคารพความเป็นส่วนตัว
- โทร:02-118-3737 / 082-333-7070
- Line:@maid2015
- เว็บ:https://www.แม่บ้านสุขสวัสดิ์.com
- เฟซบุ๊ก:https://www.facebook.com/maidbangkok/
อ้างอิง
[1] National Institute on Aging แบบฟอร์มสำหรับผู้ดูแลและการจัดการรายการยา|https://www.nia.nih.gov/health/caregiving/caregiver-worksheets
[2] NHS England ข้อมูลสำคัญใน Summary Care Record เช่น ยาปัจจุบันและประวัติแพ้ยา|https://www.england.nhs.uk/long-read/summary-care-records-scr/
